Novo istraživanje američkih naučnika pokazuje da seksualni život u starijoj dobi može biti povezan s boljim rezultatima na testovima pamćenja, pažnje i drugih kognitivnih sposobnosti, ali i da ta veza nije ista za sve dobne grupe. Kod osoba starijih od 75 godina izdvojila se učestalost intimnih odnosa, dok je kod ispitanika između 62 i 74 godine važnije bilo zadovoljstvo seksualnim životom.
Riječ je o istraživanju koje je tokom pet godina pratilo 1.683 osobe starije od 62 godine i pokušalo razjasniti postoji li veza između intimnosti i očuvanja mentalnih funkcija u poznijoj životnoj dobi. Autori nisu tvrdili da seksualna aktivnost sama po sebi čuva mozak, nego su ukazali na obrazac koji zaslužuje pažnju, posebno u kontekstu starenja i sve češćih pitanja o mentalnoj vitalnosti.
Seksualno zdravlje u ovom se slučaju ne posmatra samo kroz fizički čin, nego i kroz osjećaj bliskosti, emocionalne povezanosti i zadovoljstva koje ljudi imaju u partnerstvu. Upravo zbog toga studija nije zanimljiva samo kao medicinski zapis, nego i kao podsjetnik da se mentalno blagostanje u starosti često gradi iz više slojeva svakodnevice, a ne iz jedne navike ili jedne navodne formule.
Petogodišnje praćenje starijih ispitanika
Istraživači s Hope Collegea u Sjedinjenim Američkim Državama pratili su kognitivne sposobnosti ispitanika u periodu od pet godina. U uzorku su bili odrasli ljudi stariji od 62 godine, a pažnja je bila usmjerena na više aspekata mentalnog funkcionisanja, uključujući pamćenje i pažnju. Takav pristup omogućio je naučnicima da ne posmatraju samo trenutni utisak o nečijem zdravlju, nego i da uoče promjene koje se razvijaju tokom vremena.
Posebno su analizirane razlike između starosnih grupa, kao i dva odvojena elementa: koliko često su učesnici imali seksualne odnose i koliko su bili zadovoljni svojim intimnim životom. To je važno jer učestalost i zadovoljstvo nisu nužno isto, niti proizvode iste posljedice za psihičko stanje ili svakodnevno funkcionisanje.
Upravo iz te razlike proizašao je glavni nalaz studije. Kod najstarijih ispitanika, onih u dobi od 75 do 90 godina, redovna seksualna aktivnost bila je povezana s boljim rezultatima na kognitivnim testovima. U toj grupi osobe koje su imale seksualne odnose najmanje jednom sedmično tokom petogodišnjeg perioda na kraju istraživanja postigle su bolje rezultate od onih koje nisu imale seksualne odnose.
Takvi rezultati ne znače da je seksualna aktivnost dokazani lijek za očuvanje pamćenja ili da sama po sebi sprječava demenciju. Naučnici su vrlo oprezni u tumačenju: studija pokazuje povezanost, a ne uzročnost. Drugim riječima, ne može se zaključiti da je intimni odnos direktno zaslužan za bolje kognitivne rezultate, niti da bi izostanak seksualne aktivnosti automatski vodio ka slabijem mentalnom zdravlju.
Zašto bi veza između tijela i mozga mogla biti važna
Jedno od mogućih objašnjenja odnosi se na fizički aspekt seksualne aktivnosti. Intimni odnosi uključuju određeni stepen kretanja i napora, pa se mogu posmatrati i kao oblik tjelesne aktivnosti, naravno zavisno od zdravstvenog stanja i intenziteta samog odnosa. U starijoj dobi svaka aktivnost koja podstiče cirkulaciju i kretanje može imati širi značaj za opće zdravlje organizma.
Opća fizička aktivnost dugo se dovodi u vezu s boljim očuvanjem funkcija mozga. Kada krv bolje cirkuliše, kisik i hranjive materije efikasnije stižu do tkiva, a zdravlje krvnih sudova postaje važan faktor i za kognitivne sposobnosti. Zbog toga istraživači smatraju da bi redovna seksualna aktivnost mogla biti jedan od pokazatelja životnog ritma koji je povoljniji za zdravlje starijih osoba.
To je naročito zanimljivo u vremenu kada mnoge starije osobe imaju manje svakodnevnog kretanja i više vremena provode sjedeći. U takvim okolnostima svaka dodatna aktivnost koja podstiče cirkulaciju može imati smisla kao dio šire slike zdravog starenja. Ipak, sama studija podsjeća da seksualni odnosi nisu zamjena za šetnju, vježbe prilagođene dobi, uravnoteženu ishranu, dobar san i društvenu povezanost, koji su takođe važni za zdravlje mozga.
U tom smislu, istraživanje ne govori samo o seksualnosti, nego i o starosti kao razdoblju u kojem se zdravlje mora posmatrati cjelovito. Fizičko stanje, emocionalna stabilnost, kvalitet odnosa i nivo svakodnevne aktivnosti međusobno su povezani, pa nije čudno što se i rezultati o kognitivnom zdravlju tumače kroz tu širu prizmu.
Kod mlađe starije grupe važnije je bilo zadovoljstvo
Zanimljiv preokret pojavljuje se kada se sagledaju rezultati ispitanika starosti između 62 i 74 godine. Kod njih se nije izdvojio isti obrazac kao kod najstarijih učesnika. Umjesto same učestalosti intimnih odnosa, presudnije se pokazalo to koliko su ispitanici bili zadovoljni vlastitim seksualnim životom.
Osobe koje su svoj intimni život opisale kao veoma ugodan i ispunjavajući ostvarile su bolje rezultate na testovima kognitivnog zdravlja od onih koje su prijavile niži nivo zadovoljstva. To upućuje na zaključak da seksualno blagostanje nije svedeno samo na broj susreta, nego i na kvalitet odnosa, emocionalnu sigurnost i osjećaj da je veza uzajamno zadovoljavajuća.
Takav nalaz ima smisla i izvan laboratorije. Ljudi često ne govore o intimnosti samo kao o fizičkom činu, već kao o prostoru povjerenja, podrške i bliskosti. Kada su odnosi ispunjeni uzajamnim poštovanjem, mogu ublažiti svakodnevnu napetost, poboljšati raspoloženje i doprinijeti osjećaju sigurnosti, što se posredno može odraziti i na kognitivne funkcije.
To također objašnjava zašto se seksualno zdravlje ne može posmatrati odvojeno od emocionalnog života. Za jedne ljude važniji je kontinuitet odnosa, za druge osjećaj bliskosti, a za treće jednostavno odsustvo napetosti i stresa koji narušavaju svakodnevicu. U studiji se upravo taj slojeviti karakter intimnosti pokazao kao ključ za razumijevanje različitih rezultata po dobnim grupama.
Dopamin, stres i osjećaj povezanosti
Autori rada razmatrali su i neurobiološke mehanizme koji bi mogli stajati iza ovih nalaza. Jedan od njih je dopamin, neurotransmiter koji učestvuje u procesima motivacije, nagrađivanja, učenja i pamćenja. Njegova uloga u funkcionisanju mozga dobro je poznata, ali istraživači nisu tvrdili da je baš dopamin jedini ili neposredni uzrok boljih rezultata na testovima.
Seksualna aktivnost i osjećaj zadovoljstva mogu aktivirati sistem nagrađivanja u mozgu, pa se zato razmatra mogućnost da osobe koje imaju ispunjavajući seksualni život ostvaruju i određene psihološke koristi. To je samo jedno od mogućih objašnjenja, a ne konačan odgovor. U naučnom smislu, upravo takva otvorena pitanja najčešće vode ka novim istraživanjima.
Pored toga, ugodna intimnost može doprinijeti ublažavanju stresa i boljem raspoloženju. Dugotrajni stres poznat je kao faktor koji negativno utiče na san, pažnju i svakodnevno funkcionisanje, dok emocionalna stabilnost može biti zaštitni okvir za zdraviji životni ritam. I ovdje je riječ o mogućoj vezi, a ne o jednostavnom receptu koji vrijedi za sve.
Zbog toga autori nisu išli toliko daleko da seksualnu aktivnost predstave kao terapiju, nego kao jedan od elemenata koji bi mogli biti povezani s mentalnim zdravljem. U toj razlici između veze i uzroka nalazi se i najvažnija mjera opreza u čitanju ovakvih studija.
Seksualno zdravlje, poručuje istraživanje, ostaje važna tema i u poznijim godinama, ali ne kao norma koju svi moraju ispuniti, nego kao dio šire slike ličnog blagostanja. Za neke će to značiti redovan intimni život, za druge osjećaj bliskosti bez velikih zahtjeva, a za treće jednostavno poštovanje vlastitih granica i zdravstvenih mogućnosti.
Šta rezultati zapravo znače za starije osobe
Važno je naglasiti da rezultati ove studije ne smiju biti shvaćeni kao obaveza. Osobe koje nemaju partnera, ne žele seksualne odnose ili ih zbog zdravstvenih razloga ne mogu imati ne bi trebale zaključiti da su time automatski ugrozile svoje kognitivno zdravlje. Nauka ovdje nudi uvid, a ne pritisak.
Na seksualno zdravlje u starijoj dobi mogu utjecati brojni faktori, među njima opće zdravstveno stanje, hronične bolesti, lijekovi, hormonalne promjene i kvalitet partnerskog odnosa. Upravo zbog toga ne postoji univerzalna učestalost intimnih odnosa koja bi odgovarala svima, a pokušaj da se takvo pravilo izvede iz jedne studije bio bi previše pojednostavljen.
Studija objavljena u časopisu Journal of Sex Research daje dodatni razlog da se o seksualnom blagostanju govori ozbiljno i bez tabua, posebno kada je riječ o starijoj populaciji. Njena vrijednost je u tome što podsjeća da mentalno zdravlje i kvaliteta života ne ovise samo o godinama, nego i o svakodnevnim odnosima, navikama i osjećaju zadovoljstva koji ljudi nose sa sobom kroz vrijeme.
Za dio ispitanika to je značilo redovne odnose barem jednom sedmično, za druge pak nešto sasvim drugo: osjećaj da je njihov intimni život ispunjen i da još uvijek ima prostor za bliskost, povjerenje i mirniji svakodnevni ritam. Upravo u toj raznolikosti nalazi se i najrealnija poruka istraživanja o tome kako stariji ljudi žive, osjećaju i održavaju mentalnu ravnotežu.
